Jongeren lijken online helemaal mee. Maar is dat wel zo? En wie zijn dat nu, die digitale natives? Eind mei en juni gingen we op onderzoek uit. We bezochten vijf verschillende scholen en spraken er met 90 leerlingen. Ons doel: een overzicht van het mediagebruik, de hobby’s, interesses, mediawijsheid…. van de gemiddelde Vlaamse jongere.

Schermafbeelding 2017-10-05 om 14.34.37
 

FOCUS!
 
We organiseerden focusgroepen met jongeren tussen 13 jaar en 17 jaar oud. Ons onderzoek is dus niet representatief voor alle jongeren in Vlaanderen, maar schetst kort hoe hun leven er gemiddeld uitziet.

 
1. Jongeren spelen de hoofdrol in het leven van hun ouders… En vinden dat dik oké!
 
De meeste jongeren zijn het gewoon om te krijgen wat ze willen, wanneer ze het willen en hoe ze het willen. Dit uit zich ook in hun mediagebruik. Ze willen constant geprikkeld en beziggehouden worden. Door hun overvolle agenda, vele hobby’s of entertainment op drie schermen. Dat maakt hen ideale multitaskers. Ze gebruiken zelden één apparaat tegelijk.

“Het gebeurt vaak dat ik op mijn GSM bezig ben,
terwijl ik Netflix kijk en de radio op staat op de achtergrond.”

2. Jongeren weten wat ze willen. En gaan er ook actief naar op zoek.
 
Vele jongeren weten heel goed waar hun interesses liggen en gaan daar ook zelf actief naar op zoek. Soms zijn dat echte niches, zo spraken we bijvoorbeeld met een leerlinge die die-hard fan werd van anime nadat ze dat ooit ergens was tegengekomen. Waarop ze zelf actief op zoek ging naar anime filmpjes en foto’s.

 
3. Jongeren houden van hun smartphone. Maar niet van mobiele data.
 
De smartphone is een belangrijk element in hun leven. De iPhone blijkt de populairste keuze, al kunnen ze vaak niet precies benoemen waarom. Het is ook een soort van statussymbool, met bijhorende groepsdruk.

“Waarom een iPhone?
Euhm, omdat daar leuke hoesjes voor bestaan.”

“Mijn smartphone? Het is het eerste wat ik zie
als ik opsta en het laatste voor het slapengaan.”

Hoewel de smartphone het belangrijkste apparaat is voor de jeugd, blijkt mobiele data niet vanzelfsprekend. Een groot deel van hen is nog sterk WiFi-afhankelijk, omdat ze helemaal geen of weinig mobiele data hebben in hun pakket.

“Bij de McDonalds kan je op de wifi!
En is dat nu ook niet in de winkelstraat?”

4. Jongeren gaan erg bewust om met het doel/de doelgroep van bepaalde apps.
 
Met ouders wordt er vaak alleen gecommuniceerd via SMS en Whatsapp, terwijl ze met vrienden vaker via Snapchat en Messenger praten. Tenzij ze er zeker van willen zijn dat het aankomt… dan sturen ze toch maar een berichtje!
Dit is slechts een van de elementen die erop wijst dat ze bewuster omgaan met media dan vaak wordt aangenomen. Zo hebben vele jongeren bijvoorbeeld ook meerdere accounts op Instagram. Het ene is privé, het andere openbaar. Ze zijn selectief en voorzichtig in wat ze met wie delen.
 

Schermafbeelding 2017-10-05 om 14.36.25
 
APPS
 
Snapchat
 
Een van de meest gebruikte apps bij de bevraagde jongeren. Er worden vooral privéberichten naar vrienden verstuurd. Het gamification effect trekt hen aan, zoals het behouden van de vlammetjes en streaks.
 
Instagram
 
Ook erg heel populair, voornamelijk om bewust aan self-branding te doen op meerdere accounts. Op hun privé-account delen ze enkel foto’s met hun hechte vrienden, terwijl ze zichzelf op hun openbare account naar wens positioneren. Hun privé-account zien ze als een ‘permanente Snapchat’. Mediawijsheid: check. Privacygevoeligheid: double check.

“Ik heb vier instagrams: een voor m’n fotografie, een tekenaccount,
een gewone en een voor m’n raarste foto’s.’

YouTube
 
Sterk aanwezig in het leven van tieners. De jongeren die wij spraken, spendeerden erg veel tijd op YouTube. Ze volgen bepaalde kanalen intensief en weten exact wanneer de volgende video zal worden geüpload. Sommigen gaan op zoek niche onderwerpen, zoals anime of tutorials voor bepaalde hobby’s. Velen bekijken ook gewoon de video’s die op hun homepage verschijnen en klikken zo door.

 
Televisie
 
Blijkt steeds meer een gezinsgebeuren. Er zijn in vele huishoudens vaste programma’s die iedereen samen bekijkt. Als jongeren alleen kijken, streamen ze series op bijvoorbeeld Popcorn Time of kiezen ze voor Netflix. Vaak zijn dit gedeelde accounts met hun ouders, broers of zussen. Uit onze gesprekken concludeerden we dat de jongeren die een abonnement hebben, veel tijd doorbrengen op Netflix. We hoorden vaak series zoals ‘13 Reasons Why’, ‘Riverdale’ en ‘Pretty Little Liars’ de revue passeren.
We hebben de indruk dat Netflix en andere (illegale) streamingdiensten televisie vervangt voor deze doelgroep. Ze willen kunnen kijken wat ze willen, wanneer ze dat willen en waar ze willen. Televisie blijft enkel overeind bij de familiemomenten.

 
Muziek
 
Onmisbaar. Jongeren luisteren meestal via hun smartphone. Radio zetten ze minder vaak zelf bewust opzetten. Ze zijn eerder passieve luisteraars, bij velen staat het thuis op in de achtergrond.

“Tgoh, ja, radio… Soms als ik in de auto zit. Dan staat die al eens op.”

 
Facebook
 
Wordt nog steeds gebruikt, maar vooral voor Messenger. De hoofdactiviteit is het veranderen van hun profiel- en omslagfoto of op de hoogte blijven van evenementen. Het wordt gezien als het saaie familiefeest waarop iedereen wel aanwezig is, maar dat toch niet echt ‘the place to be’ is.

“Als Facebook die messenger niet had, zat ik daar allang niet meer op.”

 

Messaging
 
De groep uitgaande jongeren communiceert heel vaak met vrienden om plannen te maken en af te spreken. Het is dus eerder functioneel van aard. De groep jongeren die nog niet uitgaat, communiceert en chat eerder uit verveling, om zich bezig te houden.

Schermafbeelding 2017-10-05 om 14.40.38
 
Nieuws
 
Komen jongeren vaak als eerste op Facebook tegen. Wanneer we hen vroegen naar de bronnen van dat nieuws, konden ze er vaak niet op antwoorden. Ze leken bronblind. De enige bronnen die expliciet vernoemd werden, waren HLN, het Nieuwsblad en de VTM-app.

“Zie je wel, ik had gelijk! Een vriendin geloofde
niet dat de letters ‘HLN’ Het Laatste Nieuws was.”

Niet alle jongeren volgen de nieuwskanalen op sociale media zelf, sommigen krijgen ook nieuws te zien doordat hun vrienden het delen of liken. Ook in de lessen wordt er veel aandacht besteed aan nieuws en actualiteit. In BSO klassen moesten leerlingen bijvoorbeeld verplicht het nieuws volgen voor het vak PAV. Vrienden en school zijn dus twee belangrijke nieuwsbronnen.

Bijna alle leerlingen geven aan dat enkel wereld- en breaking nieuws hen interesseert, zoals aanslagen en de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Minder ingrijpende nieuwsfeiten spreken hen niet aan. Wanneer ze een nieuwsflash ontvangen van een groot nieuwsfeit, zoals een aanslag, gaan ze zelf actief op zoek naar informatie. Ze doen dat online, maar ook bij hun ouders. Politiek interesseerde hen helemaal niet. Omdat ze nog niet moeten gaan stemmen, moeten ze er nog niets over afweten. Jongeren zijn vooral op zoek naar de relevantie van nieuws in hun eigen leven: hoe kan dit mij beïnvloeden?
 
Wantrouwen
 
Een opvallende trend die we terugzagen bij alle leerlingen, van ASO tot BSO, was de zoektocht naar authenticiteit. De mediawijsheid die leerlingen vandaag bezitten, maakt dat ze nieuws en media ook wantrouwen. Zo geven ze aan dat ze beelden gefilmd met een smartphone liever zien, omdat ze dan ‘weten dat het echt is’.
Ook gaven de leerlingen aan dat ze filmpjes die grappig of ‘cool’ proberen zijn, vervelend vinden. In één van de video’s die we hen lieten zien, kwam bijvoorbeeld een ‘dab’ voor, maar daar ergerden ze zich net aan. Ze verkiezen een gewone, goede uitleg waarin een onderwerp wordt aangeraakt dat relevant is voor hun leven.

“De dab is zo 2016.”